RAM PAWN CHANCHIN THAR
November 26th, 2009 | by admin |Afghanistan-a mi firfiakte bei turin Nato ram-ten sipai 5,000 thawn belh an remti. Sipai thawn luh belh chungchanga Nato member ramte an inbiak rawn hnu-in, British PM, Gordon Brown-a’n NATO Secretary-General Anders Fogh Rasmussen-a hnena rawtna a thlen angin, sipai thawn luh belh hi an remtih tlan niin a sawi a, NATO member ram 10-in sipaite thawn luh belh hi an remti tawh a, Slovakia-in sipai 250 leh Georgia in sipai 700 atanga sang 1 thawn an tum thu an puang chiang tawh a, South Korea-in sipai thahnem tak thawn turin thu tlukna a siam tih a puang tawh tih British PM, Gordon Brown chuan a sawi. Hetianga Nato sipaite Afghanistan-a thawn belh tura ruahmanna siam a nih chhan hi US nawrna vang a ni a, US hian Nato ramte chu sipai sang 5 atanga sang 7 emaw tal Afghanistan-ah thawn luh belh turin a nawr a, hei hi UK, Canada leh Netherlands ramte chuan pawm mah se, Nato ram lian zingah Germany leh France chuan ram dang ngaihdan hi an tawmpui ve rih lo a ni. Hetih lai hian, Afghanistan-a mi firfiakten kumin September thlaa, sipai tuialhthei phur lirthei an lambun, tangrual sipaiten an beih letnaah tualchhung mi 70 vel an thihnaa mawhphurtu-a inngaiin, German sipai hotu, Wolfgang Schneiderhan chu a hna atangin a bang a, Wolfgang Schneiderhan hi Afghanistan-a German sipai awmte hotu a ni. Puan tawh angin kumin Sptember thla khan Afghanistan Kunduz biala mi firfiakten, sipai tana tuialhthei phur lirthei pahnih an rukbo an zawn lai leh an hmuh hnu-ah tangrual sipaite chuan, mifirfiakte beia insawi siin tualchhung mite awmnaah thlawhna atangin Bomb an thlak chiam a, mi tam tak an thi a, hemi chungchanga insawifiah tura tih a nih in, Schneiderhan hian thu mumal thehluh tur a nei lo tih an ram Defence Minister Karl-Theodor zu Guttenberg chuan an ram rorel khawl a hrilh tawh a ni.
Phillipines sawrkar thar siam tura nakkuma inthlanpui neih tur kaihhnawiha inthahna thlenga mawhphurtu nia rinhlelh, Andal Ampatuan Jr chu vawiin khan man a ni. Mi 57 chuang thihna, he pawi khawihna-ah hian Andal Ampatuan Jr. chuan a inrawlh lo niin a sawi na a, amah hi pawi khawihna hmun, Maguindanao thliarkara ram bung khat, Ampatuans hnam chenna-a Mayor a nih vang leh inthahnaa inhnamhnawih ngei puh a nih vangin man a ni a, man a nih hnu hian Manila khawpuiah hruai nghal a ni a, a ruala man, mi dang 20 pawh Manila-ah hruai an ni bawk. Sipai hotu Lt Gen Raymundo Ferrer chuan, Andal Ampatuan hi a chhungte phalnaa man an ni tih a sawi a, a ruala mi dang 20 an man bakah hian, he inthahna kaihhnawih vek hian midang 200 chuang an lo man tawh tih a sawi bawk.
———–
UK-in Plutonium a dah thatna hmun leh a dah that dan chu a him tawk lo niin mithiamten an sawi. Scientist intel khawm pawl, British Pugwash Group (BPG) chuan, Nuclear ralthuam siamna atana pawimawh, Plutonium powder ton 100 chuang zet UK sawrkarin a dahna hmun chu a him tawk lo ni-a sawiin, khawvela nuclear sawngbawlna hmun lian ber, Cumbria-a Sellafield nuclear hmunpui pawh mifirfiakte lakah a him lo niin an sawi a, hetih lai hian UK sawrkara Department of Energy and Climate Change thuchhuah chuan, plutonium dahna hi a him tawk a ni a ti a, Scientist-te thuchhuah hi enfiah ngaia an hriat thu a sawi bawk.
———–
West Bank-a Palestinian-te chennaa Israel sawrkarin chenna in a sak belh mek bansan lailawk a tum thu a puan vangin inremna a awm phah chuang lovang tih Palestinian thuneituten an sawi. Palestinian palai, Sayed Erekat chuan, Israel Prime Minister Benjamin Netanyahu-an Israel mite tana helai hmunachenna In sak belh tura hna kal mek chu, thla 10 chhung atana chawlhsan lailawk an tum thu puang mahse, East Jerusalem hetiang In an sak mekte chhunzawm a nih si remna zawnga inbiakna-ah engmah kawngro a su dawn lo niin a sawi a. Hetih lai hian US Secretary of State Hillary Clinton chuan, Israel-in West Bank-a Israel mite chenna tur in sak, Israel sawrkarin ti tawp lailawk tur chu, Palestinian-te nena an inkara remna a awm theihna atan kawng pawimawh tak a nih thu a sawi a, Middle East ramten remna an neih theih na tura thawk mek, US palai George Mitchell pawhin Israel sawrkar thuchhuah chu a zawng a za a hlen nghal theih mai tur ni lo mahse, remna zawnna kawng atana thil tangkai tak anih tur thu a sawi bawk.
———
US President Barack Obama-an PM Manmohan Singh-a puala zanriah a buatsaiha-ah, sawm loh nupa tuak khat an lut ru. He mite nupa Tareq leh Michaele Salahi-te thlalak hi, Washington Post chanchinbu-ah tihchhuah a ni a, ram hruaitu pawimawhte inhmuhkhawmna-a sawm lohva an luh ve chungchangah hian, US Secret Service-te an dem thu an tarl;ang bawk a, hei hi chhangin Secret Service thupuangtu Ed Donovan chuan, Salahi-te nupa hi President nunna ti derthawng thei tur ralthuam engmah keng lo an nih vangin chaw tak khuka khukpui angai lo a ni a ti a, White House a lut tur reng reng chu an thil ken leh an thil neih engkim enfiah hmasak a nih loh chuan he hmunah hian an luhtir ngai lo tih sawiin, thil chu a nih tur ang a ni tawh a, tumahin harsatna an tawh phah lo nachungin, sawm loha Salahi-te nupa White house-a an luh ve ngawt dan erawh an chhui zui dawn tih a sawi.
———–
Kum 2001 a World Trade Centre beih anih laia Mobile phone kaltlanga thu inthawn chi hrang hrang, 5,73,000 chuang chu Internet Website Wikileaks leh Twitter-ten, nimin khan an tlangzarha, heng zingah hian, khatih laia US sawrkar mi pawimawhte inbiakna pawh a tel niin hriat a ni. Heng message tarchhuaktu Wikileaks chuan, message thawntute hi tunge an nih leh, tute hnena an thawn nge tih a tarlang tel lova, message hi ni khat chhung chauh website ah hian tarlan a ni a, an tarchhuah zinga a hmasa ber chu, World Trade centre beih anih hma darkar 5 a mi pahnihin inthawnna a ni a, message an tarlan zawng zawng hi, message an tarlan hmasak ber thawn a nih atanga nikhat chhunga mi hrang hrang inthawn an ni a, heng zingah hian pawikhawihna kaihhnawih nilo message dang pawh a awm nual a ni. Mipui chhiar theiha heng message-te tarlangtu Wikileaks hi US, Taiwan, Europe, Australia leh South Africa-a kum 2006 a mithiam tangrualin an siam a ni tih sawiin an thupuangtu Daniel Schmitt chuan, message an tar chhuahte hi 9/11 pawikhawihna thlengin mipuite a nghawng dan mipuiin an hriat theihnan tih a nih thu leh, khami ni a thil thleng te kha, chiang leh zuala hriat mipuiin an hriat fiah theih na turin he thil hi an ruahman tih a sawi bawk
———
China sawrkar chuan, an rama thil siamna hmun leh kawng danga, boruak chhia tihchhuahte chu kum 2020-ah za a 40 atanga 45 tih tlem hman a tum tih a puang. China hi khawvel ramhausa zinga boruak chhia tichhuak hnem berzinga mi a ni a, sik leh sa inthlak danglam chak lutuk siamthat dan ngaihtuah-a ram hrang hrang aiawhte, Copenhagen-a thla thara an intawh khawmna-ah China PM Wen Jiabao an tel a tum thu a puan rualin, an ram sawrkar thiltum leh ruahmanna hi a puang nghal a, boruak chhia za a 40 atanga za a 45 a tih tlem an tum dan hi, boruak chhia an tihchhuah dan, kum 2005-a an chhut chhuah atanga teh a ni dawn a, China in sik leh sa, a chhe zawnga inthlak danglam tur venna atana hmalak a tum thu a puan hma hian, US pawhin kum 2020 khian, boruak chhia a tihchhuah zaa 17 a tihhniam a tum thu a lo puang tawh a ni.
————
Zu in nasa te tan insawizawi vakin awmzia a nei chuanglo niin British Health Department chuan a sawi. Health Department-a mithiamte thil zir chianna-ah, zu in mi 5-a pakhat chuan, zu an in nasat vanga an hriselna a chhiat loh nan an insawizawi thin tih an sawi a, mahse heng mite hriselna zirchian a nih hnu-ah, mithiamte chuan, heng mite hian insawizawi-in theihtawp chhuahin, an hriselna a chhiat loh nan bei mahse, zu in avanga an pentawng bak a ti ziaawm lo a, an hriselna tichhe turin, zu chuan a thawh pangngai tur angin a thawk tho niin an sawi. Royal College of Physicians a President leh, Alcohol Health Alliance Chairman Professor Ian Gilmore chuan, zu in miten zu hnathawh that loh zia hriaa, an insawizawi an ching chu thil lawmawm tak ni mahse, an zu an nghei chuan loh chuan, an taksa chhungril-ah zu in harsatna a siam theihte chu a ngai reng a ni a ti.
——
Democratic Republic of Congo ram khawchhak lama helho bei tura UN tanpuinaa beihpui thlak chu a hlawhchham. Hemi chungchang report put ru, BBC-in a kawla tarlan danin, Rwanda mi, Hutu hnamten ralthuam an la dawng thei reng a, an pawla tel turin mi thar an la lak belh reng bawk a, Congo ram sipaite leh UN sipaite hian ram leilung hausakna, dan lova lak chhuah an titawp thei lova, mihring tuarna an tizual zawk nia tarlan a ni. Sorkar leh UN sipaiten Rwanda leh Hutu hel, Democratic Forces for the Liberation of Rwanda (FDLR) leh Congo hel pawl, Tutsi te an beihna chu hlawhtlin a hnekin, a hma aiin an chak zawk mah emaw tih tur a ni a, Burundi, Uganda, Tanzania bakah Europe leh North America atangin ralthuamte hi an la lut reng a ni. BBC sawi danin, heng helho hi Congo rama sipai hotu liante pawhin do a hnekin an thlawp tha hle a, dan phal loha Congo ram leilung hausakna an hralh ruk thin atangin hel ho hian kum tin, dollar maktaduai 1 chuang an la lut a, an hruaitu ber “the Terminator” an tih mai, Gen Ntaganda hi International Criminal Court chuan kum 2002-2003 khan naupang kum tling lote sipai atana a chhawr luih avangin man turin a lo ti tawh a, a hote hian an ram chhunga thil laih chhuahna tam tak chu an thuhnuaiah dahin, sumdawng company engemawzat nen inkungkaihna tha tak an nei nia hriat a ni bawk. US leh sorkar sipaite hian hel ho hruaitu leh sipaite inrelbawlna leh inenkawlna pawh an thiat thei lo bawk a ni.
———-
Cambodia rama Pol Pot-a kaihhruai, Khmer Rouge rorelna hnuaia an hotu pakhat, Comrade Duch tia hriat lar, Kaing Guek Eav chu kum 40 tantir ni se tiin thubuai siamsaktuten rawtna an siam a, Comrade Duch-a thubuai, Cambodia rama UN kaihhruaina hnuaia Court pakhatin a ngaihtuah mekah Comrade Duch hian a tan In enkawl, Tuol Sleng prison-ah mi 15,000 a tihhlum thu a puang tawh a, a thil tihah hian thupha a chawi rualin, ama duh thu ngawta hetianga thil ti hi a ni lo niin a sawi. Hetianga a inpuan hnu hian thubuai siamsaktu pakhat, Bill Smith chuan kum 67 mi, Comrade Duch hi a mihringpuite chunga nunrawng taka a chet avangin kum 45 chhung tang tura tih ni se, kum 5 erawh chu lung Ina a lo tan tawhna leh thubuai ngaihtuahtute a tawiawm that avangin paih ni se tiin rawtna a siam a ni. Court hian nakkum lamah thu tlukna a siam chauh rin a ni a, Comrade Duch hi Khmer Rouge hruaitu an hren 5 zinga a chungthu ngaihtuah la awm chhun a ni a, mi dang 4 te hi kum 2011-ah an chungthu ngaihtuah a ni dawn a ni.
———
Hmeichhiate laka tharum thawhna tihbona ni, vawiina khawvel puma hman puala thuchhuah a siam-ah UN Secretary-General, Ban Ki-moon chuan, hmeichhiate chunga tharum thawhna thleng thin titawp turin mipa ten hmeichhiate laka an rilru puthmang an thlak a ngai a ni a ti. He ni puala New York-a UN hmunpuia a thusawiah Ban Ki-moon chuan, member 14 awmna, Network of Men Leaders an tih chu mi dang-te tana entawn theiha awm turin a fuih a, khawvel hmeichhia zaa 70 chuang hi mipate kut thlak leh pawngsual tawk ni hiala chhut a nih avangin mipa-ten hmeichhiate humhalh turin tih tur an nei tih a sawi. Ban ki-moon chuan, hmeichhiate, an kawppuite ngeiin an tiduhdah thin chu a hriat thiam theih loh thu a sawi a, mipa dik tak chuan hmeichhiate an tiduhdah lo chauh ni lovin, an mipatpui, an kawppuite tihduhdah chingte pawh sim turin an hrilh tur nia a ngaih thu a sawi.
———-
Phillipines inthlanpui awm tur kaihhnawiha an ram chhim lama pawi khawihna thleng thi zat chu mi 52 an tling tawh. Police-te chuan he pawi khawihnaa thi zinga ruang 6 chu vawiin khan an hmu chhuak leh tih an sawi a, mitthi ruang hi nimina mi tam tak an hmuh chhuahna hmun bul hnaia lei laih khuarah an hmu tih sawiin, he pawi khawihna a thi hriat tawh zinga mi 13 chu chanchinbu mi-te niin an sawi. Philippine President, Gloria Arroyo chuan an rama Province pahnihah emergency puangin, sipaite pawh a tul chuan an ralthuam hmang turin thu a pe tawh a, pawi khawihna thlenna hmun ber, Mindanao thliarkarah chuan sipaiten heng pawi khawihtute hi ngawrh takin an zawng mek a ni.
————-
NATO ramte duh dana chilpuah bomb hman khapna chu US-in a zawm dawn lo tih US State Department thupuangtu, Ian Kelly-a’n a sawi. Ian Kelly chuan, an ram venhimna-ah leh vengtu sipaite chhawk zangkhaina atan chilpuah bomb chu an hman tangkai em avangin, tihtawp an tum lo tih a sawi a, a thusawi hian mihring dikna chanvo humhalhtu pawl, Human Rights Watch-te chu a barakhaih takzet tih sawiin an pawl hotu, Steve Goose chuan, US sawrkarin chilpuah bomb tihtawpna tur lam hawia thuchhuak engmah a la nei lo chu mak a tih thu a sawi a, ram 156 in an zawm tawh, Chilpuah bomb hmang lo tura intiamna chu US bakah hian Russia leh China pawhin an la zawm duh lo niin a sawi.
————
US Defence department thuchhuah chuan, Afghanistan-a US sipai 34,000 thawn luh belh tura ruahmanna siam a ni tawh tih a sawi. President Barack Obama leh sawrkar mi pawimawhten hemi chungchanga thutlukna hi an siam tawh nia hriat a ni a, Defense Department hotu pakhatin a sawi danin, ruahmanna hi siam fel tawh ni mah se, President Obama-a’n an thutlukna hi a puan hunah chauh a taka bawhzui a ni dawn tih a sawi. Hetianga Afghanistan-a US sipai dah belh tum a nih chhan hi Afghanistan-a US sipai hotu, Gen. Stanley McChrystal-a’n sipai sing 4 tal thawn belh tura an ram hruaitute a ngen vang a ni a, kumin kum March thla khan President Obama chuan sipai sing 2 thawn luh belh an nih tur thu lo sawi tawh mah se, Gen. Stanley McChrystal-a ngenna ngai pawimawhin, sipai 34,000 thawn an tum ta zawk a ni.
———-
Ram hrang hrang tlawha zin kual mek, Iran President, Mahmoud Ahmadinejad chuan vawiin khan Venezuela a thleng. Venezuela a tlawh hma hian President Ahmadinejad hian Brazil leh Bolivia pawh a lo tlawh tawh a, Brazil-ah hian President Luiz Inacio Lula da Silva nen an inkawm a, Brazil President Lula chuan Iran-in a Nuclear hmanraw chungchangah khawthlang ramte be leh se a duh thu, President Ahmdinejad hi a lo hrilh a ni. Bolivia President, Eva Morales pawh Iran President nen hian rei tak an inkawm a, a hnua thuchhuah intawm an siamah, Nuclear ralthuam chu mipuite tan a him thei ang bera hman tura siam ni se an ti a, US sawrkar chu sawiselin, khawvel ram dangte chungchanga inrawlh thuk lutukah an puh a, hei hi an do tlat tur thu an sawi bawk. President Ahmadinejad-a’n Venezuela a tlawh hi, Venezuela-a Juda hnamte chuan an duh loh thu an sawi a, Ahmadinejad chu a mimal duh dana ram kaihruai-ah leh, mipuite hamthatna leh zalenna ngai pawimawh duh lo-ah puhin, hetianga mi dang tana harsatna siam ching mi hi ram hruaitu a nihna atanga paihthlak a nih loh chuan, harsatna nasa zawk siam thei a nih thu an sawi a ni.
—————-
Iran sawrkar-in an ram chanchinbu langsar tak tak pahnih a titawp. Etema chanchinbu sawi danin, chanchinbu tihtawp tak zinga pakhat zawk hi, sakhaw pakhat, Bahai betu-te temple thla a tihlan avanga tihtawp a ni a, chanchinbu dang, Khabar tihtawp a nih chhan hi engemaw thila nawrna vang niin a sawi. Iran Deputy Culture Minister, Mohammad Ali Ramin chuan, heng chanchinbu pahnih hian chanchinbu chhuah dan tura dan an siamte an bawhchhia niin a sawi a, hei vang hian Islamic Republic press supervisory board atang pawhin an thil tih hi ti tawh lo turin an lo hriattir tawh a, hemi hnuah pawh sawrkar duh loh zawnga thu an la chhuah fo avangin tihtawp a ni ta niin a sawi.
————



You must be logged in to post a comment.